Spiritualiteit: traditie en eigenheid

Als je gepromoveerd bent op de vraag wat mensen nu zoeken bij spiritualiteitscentra, zou je toch ook wel iets zinnigs moeten kunnen zeggen over dat religieuze buzz-woord van de laatste jaren: spiritualiteit. Het verbluffende is misschien, dat ik helemaal niet zeker weet of ik dat kan.

Kostbaar
Het begint al bij het woord. Iedereen die iets heeft met religie of überhaupt met ‘het hogere’ lijkt het wel in de mond te nemen. Maar het lijkt dan vooral gebruikt te worden als zo’n heerlijk vaag woord waarmee je de indruk kunt wekken dat je in ieder geval bij de tijd bent, of diepzinnig ingesteld, of anderszins interessant. Die on-helderheid over spiritualiteit is me om te beginnen al een gruwel. Ik heb het gevoel (op zich ook een lekker vage aanduiding) dat iets dat heel wezenlijk is voor een mensenleven op deze manier wat al te gemakkelijk ingezet wordt. En daar kan ik niet tegen. Wat kostbaar is, moet je als kostbaarheid behandelen.

Niet op zichzelf
Goed dan. Een definitie voor ‘spiritualiteit’. En liefst geen al te vage. Ik heb het woord voor het eerst leren kennen als aanduiding voor het geestelijk erfgoed van een orde of congregatie. In de katholieke traditie kennen we de grote ordespiritualiteiten, zoals de Franciscaanse, Dominicaanse, Augustijnse en Ignatiaanse spiritualiteit. In deze betekenis van ‘spiritualiteit’ staat het woord nooit op zichzelf. Spiritualiteit heeft blijkbaar in ieder geval iets te maken met: “Leven in de geest van…”. Dat vraagt om een nadere bepaling: in de geest van wie (of wat).

Dynamiek
Een andere aanwijzing voor een werkbare definitie van ‘spiritualiteit’ is te vinden in de titel van een boekje dat met zware gebruikssporen bij mij in de kast staat: “Wat ons beweegt – Spiritualiteit van de Zusters van Onze Lieve Vrouw van Amersfoort”. Die titel geeft aan dat het bij spiritualiteit gaat om iets dynamisch. Ik kan willen leven in de geest van Franciscus – ik noem maar een dwarsstraat – maar dat betekent pas iets als het mij in beweging zet. Dán pas is er sprake van spiritualiteit. Spiritualiteit is dus blijkbaar: een geestelijk erfgoed dat mensen aanzet tot handelen, tot een bepaalde manier van leven.

Ruimte voor persoonlijke accenten
Het voorkomen van die verschillende ordespiritualiteiten is een van de dingen die de katholieke traditie zo breed maakt. Veel breder dan de meeste gelovigen – om maar te zwijgen van de kerkleiding – lijken te beseffen. Blijkbaar is er altijd een behoefte geweest om binnen de breedte van de traditie bepaalde accenten te leggen. Mensen zijn nu eenmaal verschillend, zowel in hun culturele bagage als in hun individuele aanleg.

De één zal zich daarbij meer thuis voelen bij het geestesgoed van Dominicus, een ander zal zich herkennen in wat Augustinus voorstond, of de heilige Julie Billiart. En ieder zal daarbinnen dan ook weer heel persoonlijke accenten leggen. En die ruimte is er ook vanouds altijd geweest. De verhalen over het begin van de orde der minderbroeders, bijvoorbeeld, voeren een groot aantal verschillende karakters op. Allemaal volgelingen van Franciscus, maar wel allemaal op hun eigen manier.

Spiritualiteit – als geestesgoed dat iemand aanzet tot een bepaalde manier van leven – heeft blijkbaar ook een sterk persoonlijke component. Misschien zou je kunnen zeggen, dat spiritualiteit de plaats is waar een religieuze traditie en mijn en jouw persoonlijke beleving bij elkaar komen. Als de geestelijke grond waarop mijn en jouw leven staat. Niets vaags dus, integendeel – grond om op te staan, om je leven op te bouwen.

Je leven opbouwen
Er is zo’n rijkdom aan ‘grondsoorten’ binnen onze gelovige traditie waar een zoekende mens haar leven op kan bouwen, en gelukkig lijken gelovigen én ongelovigen zich daarvan wel steeds meer bewust te worden. Mensen die zich maar moeizaam thuis kunnen voelen binnen een parochie of gemeente, herkennen zichzelf opeens wél in het gedachtegoed van Ignatius, of in de beweging rond Franciscus. Daar vinden ze hun grond in, daar kunnen ze hun leven op bouwen.

Die grond is iets wat ik iedere zoekende mens toewens. Niet het drijfzand van een vaag idee van ‘spiritualiteit’ – maar vaste grond, goed geworteld in de traditie én goed geworteld in ieders eigenheid. Een kostbaar goed.

(Oorspronkelijk geschreven voor de website van de Faculteit Katholieke Theologie / Tilburg School for Catholic Theology)

Advertenties
Categorieën: geloof, overdenkingen | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Berichtnavigatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: