Franciscus: profeet van de menselijke waardigheid (deel 4)

Vorige week eindigde ik met de vraag of een volgeling van Franciscus van Assisi zich dan helemaal zou moeten onthouden van het aanklagen van foute zaken. Het is inderdaad zo dat Franciscus in de Eerste Regel zijn broeders verbiedt om zich in te laten met woordenstrijd (RegNB 11,1), maar ik kan me niet voorstellen dat hij bezwaar zou hebben tegen het profetische spreken voor diezelfde mensen die hem zo ter harte gingen. Alleen: zijn roeping was het niet. Franciscus is niet de profeet van de roep om gerechtigheid, maar die van het leven vanuit barmhartigheid. En daarin was hij wel zó radicaal, en zó helemaal in dienst van de menselijke waardigheid, dat ik hem alleen maar aarzelend en struikelend kan volgen. Als we het dan toch hebben over gerechtigheid: het lijkt mij bijzonder onrechtvaardig om dan ook nog van Franciscus te verwachten dat hij zich uitspreekt tegen ongerechtigheid, met profetische woorden zoals Amos.

Onze roeping
Edward Schillebeeckx noemt de ervaring van schending van menselijke waardigheid als dé grote ervaring die in ons het protest oproept: “dat kan toch zo niet!”. En die van daaruit ons aanzet tot het werken aan diezelfde menselijke waardigheid. Dát is, zo zegt Schillebeeckx ons, waar heil gebeurt in deze wereld (1). Concreet heil aan concrete mensen. Dat is het heil dat van God uitgaat en waar God ons om vraagt. Maar dat zweeft niet ergens in een hoge hemel; dat gebeurt hier op aarde, hier, nu. Dat is onze roeping als mensen. Ik voel me zelf daarbij aangesproken door de profetische aanklacht van een man als Amos. Maar ook door het helemaal leven vanuit barmhartigheid van Franciscus. Mijn eigen ervaringen in Rotterdam en Utrecht hebben me doordrongen van het enorme belang van menselijke waardigheid.

De weg van radicale barmhartigheid
Armoede, zoals wij die kennen – met alle gevolgen van uitsluiting uit het ‘gewone’ maatschappelijke leven, schaamte, noem het maar op – is een belediging van de menselijke waardigheid. Dat kan ik van de daken roepen, of aan de politici schrijven, of op een spandoek zetten zodat iedereen het kan zien. En ook dát moet gebeuren. Eén van de dingen die het voortbestaan van armoede mogelijk maakt, is het feit dat het voor een groot deel verborgen blijft. En het feit dat wij in een wereld leven waar minder dan één procent van de bevolking over meer dan tachtig procent van het goede van de aarde beschikt, zoals in 2012 aan het licht kwam (2): ook dat is een belediging voor de menselijke waardigheid. En daarmee een belediging van God zélf. Dat mág niet alleen van de daken geroepen worden, dat móet zelfs van de daken geroepen worden. En het is goed dat er mensen zijn die dat doen, de profeten van onze tijd. Zij zijn de Amossen van de 21e eeuw, die roepen om gerechtigheid.

Maar daarnaast is er ook nog die andere weg, die evenzeer nodig is om de menselijke waardigheid – dat Godsgeschenk dat het geboorterecht is van iedere mens – tot haar recht te laten komen. De weg die Franciscus koos. De weg van het zo laag-bij-de-grondse, alledaagse samenleven tussen mensen. Een dagelijkse praktijk van leven die weigert om mensen uit te sluiten, om mensen als ‘oud vuil’ te zien als ze geen dak boven hun hoofd hebben, als ze stomme keuzes hebben gemaakt in hun leven, als ze maar geen werk kunnen krijgen. De weg die zegt – met en door concrete daden: “verdomme, het is een rotleven, maar je leeft ’t niet alléén. Ik sta naast je. Ik omhels je. Jij bent de moeite waard in mijn ogen. Want je kunt dan wel de moeite waard zijn in Gods ogen, maar daar heb je niets aan zolang je niet de moeite waard bent in mijn ogen.” De weg van de radicale barmhartigheid.

En Franciscus roept ons op om die weg van harte te bewandelen. Als zijn volgelingen, in zijn voetspoor.

(1) E. Schillebeeckx (1989) Mensen als verhaal van God. Baarn: Nelissen.
(2) James Henry (2012) The Price of Offshore Revisted: New Estimates for Missing Global Private Wealth, Income, Inequality, and Lost Taxes, Press Release, Tax Justice Network, July 2012, 5.

Dit artikel is geplaatst in Franciscaans Leven en een bewerking van een eerder gehouden inleiding op de ontmoetingsdag in maart 2013 van de Franciscaanse Gideonsbende

Gebruikte afkortingen die verwijzen naar de Geschriften van Franciscus:
RegNB: Eerste Regel van Franciscus

De Geschriften zijn o.a. verkrijgbaar via het Dienstencentrum van de Franciscaanse Beweging. Zie hiervoor http://www.franciscaansebeweging.nl/shop/boeken/franciscus-van-assisi-de-geschriften/31980/. Voor meer informatie over de Geschriften (incl. enkele citaten): http://www.franciscaansebeweging.nl/content/over-de-beweging/inspiratie-uit-het-begin/geschriften-van-franciscus/145/.

Advertenties
Categorieën: franciscus, geloof, lofzang, overdenkingen | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Berichtnavigatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: