Spreken in het belang van God

Na mijn toch nogal ambitieuze aanzet begin juli zijn er geen verdere posts gevolgd over de vrolijke wetenschap der theologie. Gaza kwam ertussen, met name, naast de andere schokkende (en nog steeds voortdurende) ontwikkelingen in de internationale politiek. Daarnaast is de weg die ik ook nog aan het gaan ben om uiteindelijk predikant te kunnen worden aan een erg drukke etappe begonnen.

Die etappe brengt me in aanraking met mensen uit heel andere hoeken van de PKN dan ik tot dusver gewoon was. Het leidt tot soms felle discussies over hete theologische hangijzers. Ik zie mij opeens geconfronteerd met jonge predikanten in opleiding die oprecht geloven dat je verloren gaat als je niet gelooft in Jezus Christus als onze heiland en verlosser. Dit is mijlenver van mijn eigen theologische bed. Het raakt echter wel aan wat ik in die post van begin juli aanstipte over de vraag naar universaliteit en particulariteit.

Om maar meteen uit de startblokken te schieten: de hele idee dat God zó bekrompen zou zijn dat Hij (of Zij!) Zijn (of Haar!) liefde en genade beperkt houdt tot het selecte clubje dat gelooft in een bepaald beeld van Jezus, daar krijg ik het Spaans benauwd van. Dit is niet de God die ik heb leren kennen, in mijn ontmoetingen binnen de vredesbeweging, in de Franciscaanse Beweging, in de theologie van Edward Schillebeeckx, Jacques Pohier en anderen, en op al die andere plaatsen waar God voor mij ter sprake kwam in woord en daad. Die God is veel groter en ruimer. “God is te groot voor één religie”, was het antwoord van Schillebeeckx op de vraag naar de veelheid aan religieuze tradities die er in onze wereld voorkomen (ik heb hier in de zomer van vorig jaar al eens over geschreven). Op het moment dat ik die gedachte voor het eerst tegenkwam in Mensen als verhaal van God liep ik al langer te worstelen met die veelheid. Ik had in de vredesbeweging mensen leren kennen uit veel religieuze en niet-religieuze stromingen, en ervaren dat we samen stonden voor een betere wereld. Dan was het toch niet mogelijk dat de weg die ik geleerd had de enig ware was?

De invalshoek van Schillebeeckx – de veelheid aan religieuze tradities komt voort uit het wezen van God zelf – was voor mij daarom een eye-opener en legde een heel nieuwe manier open om over de veelheid te denken. Tegelijk viel Schillebeeckx niet in de valkuil van het over één kam scheren van alle religies, alsof het allemaal op hetzelfde neer zou komen. Hij doet er namelijk nog een uitspraak bij: “beslissend is… niet de uitdrukkelijke bevestiging of ontkenning van God, maar het antwoord op de vraag: voor welke kant kies je in de strijd tussen goed en kwaad, tussen onrecht en recht?” Dat “goed en kwaad, onrecht en recht” is in wezen een andere bewoording van wat Schillebeeckx elders “heil en onheil” noemt. “Heil” is een term waar je in de christelijke traditie om zo te zeggen mee om de oren geslagen wordt, maar voor Schillebeeckx is het een heel concreet begrip. Heil-van-Godswege gebeurt dáár waar aan mensen recht wordt gedaan, waar mensen in hun waardigheid worden gezet, waar ruimte komt, bevrijding. Heil is in de visie van Schillebeeckx altijd: concreet heil voor concrete mensen. Ik moet hierbij opmerken dat hij zich, ook als het ging om de veelheid aan religies, altijd strikt aan christelijke “taal” heeft gehouden. Ik denk dat dit terecht is, en wel om twee redenen. Ten eerste: iedere religieuze traditie heeft haar eigen specifieke “taal”, en zoals het ook met onze “gewone” talen gaat: het is nooit mogelijk om alles wat je in de ene taal kunt uitdrukken ook in de andere uit te drukken (voor meer over de analogie tussen religies en talen, zie mijn blogpost hierover van een jaar geleden). Ten tweede: op het moment dat je gaat proberen om begrippen uit een religieuze traditie uit te drukken in niet-religieuze taal, loop je het risico dat je ze verwatert. Ik geef er daarom ook zelf de voorkeur aan om de christelijke termen te laten staan.

Als ik de visie van Schillebeeckx op de veelheid nog een stap verder doorvoer: waar een religie geen voertuig is van dit concrete heil voor concrete mensen, gaat ze feitelijk in tegen God. Dit geldt voor alle religies, inclusief het christendom. Ook voor het christendom geldt dat ze een spannend samenspel is van Goddelijke openbaring en menselijke ervaring. Dat brengt met zich mee dat menselijke geloofstaal – als interpretatie van de flarden van openbaring die mensen in de loop van de geschiedenis opgevangen hebben – de spijker op de kop kan slaan, maar ook dat ze de plank flink mis kan slaan. De kunst van het op de kop slaan van de spijker is dan: in je interpretatie uitgaan van het belang van God. Maar wat is dat precies? Daarmee kom ik weer op het uitgangspunt van Schillebeeckx: concreet heil voor concrete mensen. In de Bijbel, het heilige boek van mijn traditie en die van Schillebeeckx, wordt daarbij nadruk gelegd op het recht van de kwetsbaarste mensen, of in de woorden van Jezus: “de minsten van mijn mensen”. Waar die ongrijpbare openbaringsflarden van God op zo’n manier geïnterpreteerd worden dat aan deze mensen recht wordt gedaan, daar gebeurt het vanuit Gods belang. Waar uitgegaan wordt van het belang van (bijvoorbeeld) de heersende macht wordt de plank faliekant misgeslagen. Om terug te komen op het geloof dat mensen verloren gaan als zij niet geloven in Jezus als verlosser: dit is voor mij één van die misgeslagen planken. Ik denk dat het één van de opgaven van de theologie is het spreken in het belang van God veilig te stellen; om het kaf (de misgeslagen planken) te scheiden van het koren (de op de kop geslagen spijkers). Als is ook dat scheiden weer mensenwerk, met alle gebreken van dien. Maar daar is geen ontkomen aan.

(Citaten afkomstig van pp. 25-27 van Mensen als verhaal van God, verschenen bij uitgeverij H. Nelissen te Baarn, 1989)

Advertenties
Categorieën: geloof, overdenkingen, theologie | Tags: , , , , | 1 reactie

Berichtnavigatie

Een gedachte over “Spreken in het belang van God

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: