Een onvolmaakt bestaan: het is zo zonde…

Het is morgen alweer twee weken geleden dat we afscheid van hem genomen hebben. Onze buurman, die zelf een einde aan zijn leven maakte. Op een chaletparkje, waar iedereen die op het park woont als buurman of buurvrouw geldt, komt zoiets extra hard aan. We hebben er allemaal zo onze eigen gevoelens over, zo bleek gisteravond toen hij tijdens een gesprek tussen mede-parkbewoners – onvermijdelijk – weer ter sprake kwam. “Het klinkt misschien heel egoïstisch – maar het stoort me ergens, als iemand besluit dat hij niet meer wil leven”, zo zei één van mijn buren. “Als ik zo om me heen kijk – er is zóveel moois in de wereld, zóveel dat het leven de moeite waard maakt.”

Ik voel ergens wel met die buur mee. Het leven beschouw ik als een gave van God. Daar hoor je met eerbied mee om te gaan. Tegelijk – wie kan de wanhoop peilen van iemand die heeft besloten dat hij níet door wil gaan met dat leven? Vroeger mocht iemand die zelfmoord gepleegd had, niet in gewijde grond begraven worden. Er is iets in mij, dat daartegen in opstand komt. Als iemand zó wanhopig was dat zij zelfmoord pleegde, dan heeft die mens alle genademiddelen – om dat oude woord maar eens te gebruiken – nodig die voor haar te vinden zijn. Is zelfmoord tragisch? Ja, volmondig ja. Maar is het – ander oud woord – verwerpelijk als iemand een einde aan zijn eigen leven maakt? Is het te veroordelen? Nee. In Godsnaam, nee.

Deze overpeinzingen brachten me nog een ander ‘oud’ woord binnen. Een woord, dat – denk ik – door de eeuwen heen volkomen verkeerd verstaan en vooral volkomen verkeerd gebruikt is. Ik weet niet meer wie het zei – misschien was ik het zelf wel – maar op enig moment zei iemand over de zelfmoord van onze buurman: “het is zo zonde”. En dat raakte me opeens heel diep. ‘Zonde’ werd hier gebruikt in de alledaags-Nederlandse zin van “dat had toch anders, beter, gekund”. Maar we kennen in de christelijke traditie ook het woord ‘zonde’ – sterker nog, dat kennen we maar al te goed. Meestal min of meer synoniem met ‘kwaad’. Een moreel begrip dus. Maar wat nu, als die alledaagse uitspraak “het is zo zonde” veel dichter komt bij de eigenlijke betekenis?

Ik ben eens gaan speuren in het Hebreeuws en Grieks, de grondtalen van de Bijbel. Zonde, of het woord dat in het Nederlands met ‘zonde’ vertaald wordt, heeft in die twee talen niet eens zozeer met ‘kwaad’ te maken. Het heeft in de eerste plaats de betekenis van ‘je doel missen’. “Het is zo zonde”: dit is niet de bedoeling van het leven, dat je er zelf een einde aan maakt. Zoals we, gebrekkige mensen die we zijn, zo vaak het doel van het leven missen. Uit kwade opzet? Soms wel, helaas. Kwaad is, denk ik, altijd zondig te noemen. Het is niet de bedoeling van ons leven samen, dat we elkaar kwaad aandoen. Maar is iedere zonde – in de betekenis van: je doel missen – daarmee ook ‘kwaad’ te noemen? Nee zeg, schei toch uit. Vaak mis je het doel van je leven uit onwetendheid, uit onachtzaamheid, of – misschien wel het vaakste – uit pure menselijke onmacht.

Zo bezien is ‘zonde’ geen moreel begrip. Het is een existentieel begrip: het heeft te maken met hoe ons menselijk bestaan nu eenmaal in elkaar zit. Zonde heeft te maken met onvolmaaktheid, met gebrokenheid. Als mensen zijn we onvolmaakt geschapen: we zijn geen goden. Tegelijk hebben we wél een min-of-meer vrije wil. Dan kan het bijna niet anders dan dat we met enige regelmaat dingen doen die het doel van het leven missen. Dat is in het minst erge geval jammer. In een extreem geval – iemand maakt een einde aan haar eigen leven – is het tragisch. En waar willens en wetens leven vernietigd wordt – met gifgas in Syrië, met een op leugens gebaseerde Amerikaanse oorlog in Irak, met bommen zoals vandaag nog in twee Egyptische kerken – daar is het ronduit verwerpelijk. Daar is het woord ‘kwaad’ zonder meer op zijn plaats.

Volgens de orthodoxe theologie betekent zonde een breuk tussen God en mens. Ik zet hier vraagtekens bij. Ik denk eerder dat God, die ons als onvolmaakte mensen geschapen heeft, voortdurend lijdt onder de menselijke zonde. En voortdurend een liefdevolle hand uitgestoken houdt. En zelfs zóver is gegaan dat hij zelf mens werd, om ons zondige – dat is: onvolmaakte, gebroken – bestaan helemaal te delen. Tot het lijden en de dood aan toe. En ook tot de uiteindelijke overwinning toe van het leven op de dood. Wat we over een week weer vieren. In dat meest onbegrijpelijke en tegelijk meest ingrijpende hoogfeest van de christelijke traditie: Pasen.

Advertenties
Categorieën: geloof, theologie | Tags: , , , , | 2 reacties

Berichtnavigatie

2 gedachten over “Een onvolmaakt bestaan: het is zo zonde…

  1. lies kamphorst

    Bedankt dat ik deze ‘overweging’ weer mee mag lezen. Wat heb je het helder verwoord. Stof om na te denken.

  2. Pingback: Goede Vrijdag: God’s solidariteit tot het uiterste | Hermitage 'Laudate'

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

%d bloggers liken dit: